దృశ్యంలో అదృశ్యం

కనుల ముందున్న దృశ్యంలో అదృశ్యంగా నీ రూపు
హిమంలా ఘనీభవించిన దృశ్యం
హవనమంటి నీ రూపం
హిమంలో హవనం వెతికే ప్రయాస
నీవున్న దృశ్యంలో తక్కినదంతా అదృశ్యం, అదేనేమో ఆ అన్వేషణ

జీవనవాహినిలో అంతర్వాహినిగా నీవు
ఉప్పెనలా ఎగసిపడే వాహిని
ఉప్పెనలన్నీ గుపిట మూసిన అంతర్వాహిని
ఉప్పెనలో ప్రశాంతతను వెతికే శోధన

అనంత సంగీతంలో నిశ్శబ్దంగా నీ రాగం
శిలనైనా కరిగించే సామవేద సంగీతం
శిలలా మదిలో నిలిచిన నీ నిశ్శబ్దం

నిశీధిలో ఉదయించే వేకువ నీవు
వేకువతో జత కట్టే నా లోకం నీవు

(ఎవరి గురించో, దేని గురించో తెలియదు ఈ భావం. కలలో అలలా నా మదిని తాకిన మొదటి వాక్యం "కనుల ముందున్న దృశ్యంలో అదృశ్యంగా నీ రూపు".. దాని కొనసాగింపే ఈ కవిత)

ఇహ లోకం నుంచి అహో లోకంలోనికి–2

పడమట మమ్మొదిలేసిన సూరీడు తూరుపు వైపు పరిగెట్టుకొచ్చి పదండి ఎల్లోరా అందాలు చూపిస్తా అంటూ తీసుకుపోయాడు.

ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలలో చివరిదైన గురుష్నేశ్వర్ ఆలయ దర్శనంతో మొదలైంది ఎల్లోరా పయనం. ఆలయనిభంధన ప్రకారం పురుషులు చొక్కాలు ధరించకూడదంటే సిగ్గు పడ్డ అబ్బాయిలు, అమాయికంగా అవునా అన్న అమ్మాయిలు దర్శనసమయంలో మరో పిడకల వేట. తొలిసారిగా ఒక శివలింగాన్ని స్పర్శించి, లోకాన్నిమరచిపోయి, తనివితీరా ఒక అయిదు నిమిషాలు శివున్నే చూసి నెమ్మదిగా బయటకు నడిచాను. (ఈ క్షేత్ర కధ తరువాత చెప్పుకుందాం)

ఎల్లోరా గుహాలకు చేరుకున్నాక గైడ్ చెప్పిన విశేషాలు

“ఒక ప్రసిద్ద చరిత్రకారుడు ఎల్లోరా గురించి చెబుతూ,ఆలయాలు కూలిపోవచ్చు, భవనాలు శిధిలమవ్వచ్చు, అయినా సరే ఎల్లోరా ఎప్పటికీ నిలిచే ఉంటుంది, ఒంటరిగా భారతదేశ చరిత్రను సగర్వంగా చాటిచెప్పుతూ ఉంటుంది అన్నాడు. ఇక్కడ మొత్తం 36 గుహలు నాలుగు కిలోమీటర్ల మేర విస్తరించి ఉన్నాయి, వీటిని పూర్తిగా దర్శించాలంటే కనీసం నాలుగు రోజులు పడుతుంది, మీరు నాలుగు గంటల్లో చూడబోతున్నారు. అన్నీ కొండను తొలిచి కట్టిన ఆలయాలే, ఈ ఆలయాలు ఆనాటి మత సామరస్యాన్ని చాటి చెపుతూ ఉంటాయి. ఒకే ఆలయంలో బౌధ్ధ జైన హిందూ ప్రాంగణాలు నిర్మించారు.”

మొదటగా బౌధ్ధ ప్రార్ధనా మందిరంతో ప్రారంభించాం సందర్శన. లోపల బోధనా ముద్రలోనున్న బుద్దుడు, పైన భోధి వృక్షం, బుధ్ధుని శిరస్సుపై సూటిగా పడే సూర్యకిరణాలు, ఆ విగ్రహంలో ఎంతో జీవం, ఆ శిరస్సులో కనిపించే మృదుత్వం, అంతా రాయితోనే చేసారంటే నమ్మశక్యం కాదు. కొండను తవ్విన మందిరం ఒక వింత అనుకుంటే, అదే మందిరంలో చిన్న నీటి కొలను అదే మందిరం క్రింద. ఈ మందిరంలో చేసే ప్రార్ధన మనసును తాకేలా అధ్భుతమైన సంగీతాన్ని సృష్టిస్తుంది. ప్రేమలేఖల పోటీ అయ్యింది కనుక ఈనాడు మందిరంలో “ఓంకారం” ప్రవచించే పోటీ పెట్టుకున్నాం. ఉచ్చరించే ఓంకారం మందిరమంతా వినిపిస్తుంటే మనసంతా ప్రశాంతత నిండిపోయింది, పోటీ సంగతే మరచి అలౌకిక భావనతో నెమ్మదిగా బయటకు వచ్చాం.

అక్కడి నుంచి చిన్న పరుగుపందెం పెట్టుకుని శివాలయం చేరుకున్నాం. ఈ శివాలయం జ్యోతిర్లింగాలయం కాదు, అయితే ఇది కొండను తవ్వి కట్టినదే. ఈ ఎల్లోరా గుహలలో ఇదే అధ్భుతమైనదని చెప్పారు, కాదు నేను కూడా అదే చెపుతున్నాను. ఇలాంటి ఆలయం నేను ఇంతవరకు చెప్పలేదని ఘంటాపధంగా చెప్పగలను.ఆలయంలోకి అడుగుపెట్టగానే స్వాగతం చెపుతూ రెండు ఏనుగులు (ఒక ఏనుగును సగభాగం పైనే ధ్వంసం చేసారు) ఇరువైపులా, వాటి వెనుకగా రెండు ధ్వజస్థంభాలు, ధ్వజస్థంభంపై శిల్పకళ. రెండంతస్థుల ఈ శివాలయంలో గరుడ వాహనుడైన విష్ణుమూర్తి ప్రతిమలు, విష్ణు అవతారాలు, పద్మాసనుడైన శివునికి ఎదురుగా దుష్ట శిక్షణ చేస్తున్న కాళిక, పక్కనే కైలాసాన్ని కదిలించ ప్రయత్నం చేస్తున్న దశకంఠుడు,ఆలయం గోడపై (ఆలయం చుట్టూ ఉండి కనుక గోడే అనాలి, నిజానికి ఇది ఒకే రాయి) మహాభారత గాధ, ప్రతీ విగ్రహం సంపూర్ణ జీవకళతో అడుగుల బంధనం చేస్తుంటాయి. ఆలయానికి చుట్టూ కొండను తవ్వి కట్టిన హోమశాల, మరో శివాలయం అద్భుతంగా ఉన్నాయి. అయితే, హోమశాలలోని విగ్రహాలన్నీ ఎవరో ముక్కలుగా చేసిన ఆనవాలు. బహుశా విగ్రహ సౌందర్యం తమకన్నా బాగుందనేమో అసూయ ఏమో. (ఎవరో రాజులు దండయాత్ర చేసి ఇలా ముక్కలు చేసి ఉండవచ్చు, అయితే మంచి మూడ్ లో ఉన్నాను కనుక ఆ దండయాత్రల గురించి తరువాత మాట్లాడుకోవచ్చు)

ఏ శివాలయంలోనైనా నందీశ్వరుడు శివునివైపు సూటిగా చూస్తుంటాడు. మరి ఎందుకో ఈ ఆలయంలో మొదటి అంతస్తులో ఉన్న నందీశ్వరుడు కుడివైపుకు చూస్తున్నాడు. అయితే ఆ వైపు క్రింది అంతస్తులో హోమశాల పక్కనే మరో చిన్న శివాలయం ఉంది. అర్ధమయ్యీ అర్ధం కానీ అంతరార్ధం ఏదో కనిపిస్తోంది. అయితే ఇంత అధ్భుతమైన ఆలయంలో నిత్యపూజలు జరుగుతున్న ధాఖలాలు ఏమీ కనిపించలేదు. శివాలయం బయటి నుంచి చూస్తే ఏదో చందమామ కధలో చెప్పిన వర్ణన అంతా గుర్తుకొచ్చింది. (కధల వర్ణనలకు మూలం ఎచ్చటో దాగిన వాస్తవాలే కదా)

అక్కడి నుంచి జైన మహావీరుడి ఆలయానికి చేరాము. ఆలయానికి బయట రామ్ గోపాల్ వర్మ సినిమా శైలిలో ఒక మర్రిచెట్టు (దీనికీ, చరిత్రకూ ఏమీ సంబంధం లేదు) ఆలయం అందాన్ని ద్విగుణీకృతం చేస్తోంది. ఈ జైన ఆలయం కూడా రెండంతస్తులు. పాముపడుగలో నించున్న మహావీరజైనుడు, ధ్యాన ముద్రలోని బుద్దుని విగ్రహాలు, సన్నని మెట్లు. అందం రాయిదా? రాయి చెక్కిన శిల్పిదా? చూస్తున్న కళ్ళదా?

ఇక, ఇవే కాక చిన్న చిన్న గుహలు కూడా అధ్భుత శిల్పాలతో నిండి ఉన్నాయి. అక్కడి నుంచి ఔరంగాబాద్ బయలుదేరాం, దారిలో శతృధుర్భేధ్యమైన దౌలతాబాద్ కోటను బయటి నుంచి చూసాం. ఈ కోట కొండను చెక్కి పిరమిడ్ ఆకారంలో కొండను తయారుచేసి నిర్మించారు. కోటకు ఎదురుగా ఉన్న మీనార్, కుతుబ్ మీనార్ తరువాతి స్థానాన్ని ఆక్రమిస్తుందట.
తరువాత ఔరంగాబాద్ చేరాము.

“మనిషి చనిపోయాక ఎంత భూమి కావాలి?”, నిజంగా ఆరడుగులేనా? ఏమో చేతిలోని డబ్బు, అధికారం మీదే పూర్తిగా ఆధారపడి ఉంటుందేమో? ఒక తాజ్ మహల్, ఔరంగాబాద్ లోని మినీ తాజ్ మహల్, వందల పిరమిడ్లు అన్నీ ఇవే సమాధానమిస్తున్నాయి. నిజంగానే ప్రాపంచిక విషయాలు మరణం తరువాత ముగుస్తాయా? బహుశా దేవుడే సమాధానమివ్వాలి. దేవుడిని ప్రశ్నించే అధికారం లేదు, మనిషిని ప్రశ్నిస్తే సమాధానం దొరకదు.

చివరకు రోజు ముగిసింది, మా యాత్ర సైతం ముగిసింది. అజంతా, ఎల్లోరా అందించిన చిత్రా, శిల్ప జ్నాపకాలతో రైలు ఎక్కి ఇహలోకానికి తిరిగి ప్రయాణం సాగించాం.

“సమయం పరుగెడుతుంది, మనసు ఒకచోటే ఆగిపోతుంది”

ఇహ లోకం నుంచి అహో లోకంలోనికి - 1

ఇహలోకం నుంచి పరలోకం వెళితే మిగిలేది బహుశా ఆరడుగుల నేల కావచ్చు, కానీ అహో లోకానికి వెళితే జీవితాంతం వెంటాడే తీయని జ్నాపకాలు.
వాటిలో కొన్ని....

నెల క్రితం,
“ప్రియమైన సి ఎమ్ సి పురవాసులారా
, ఇందుమూలముగా అందరికీ తెలియజేయునదేమనగా అజంతా ఎల్లోరాలలోని అందాలను సందర్శింపజేయ పురపాలకసంఘము నిర్ణయించినది. కనుక, ప్రయాణానికి సముఖులైనవారు పేర్ల నమోదు కార్యక్రమములో పాల్గొని నమోదు చేయించుకోవలెను”
ప్రకటన వినగానే, తరువాత చూద్దాములే అని పక్కన పెట్టేసా. తరువాతి రోజు ఉదయం స్నేహితులంతా వెళ్తున్నాం అనే సరికి ఎలాగైనా సాధించాల్సిందే అని పరిగెత్తుకుని పురపాలక సంఘానికి వెళ్తే, ఇప్పటికే లిస్ట్ తయారయిపోయింది, పేరివ్వండి పరిగణలోనికి తీసుకుంటాం అనేసరికి ఉసూరంటూ వెనక్కి తిరిగి వచ్చేశా.

నెల తరువాత,
“మేము ఊహించినదానికన్నా ఎక్కువ మంది ఉత్సాహం చూపించారు
, వీలైనంత మందిని కలిపి మొత్తం మూడు వందల మందికి అనుమతి లభించినది. కనుక వీరందరూ శుక్రవారం సాయంత్రం ప్రయాణానికి సిద్దం కావలెను అని మనవి చేయబడినది”

పురప్రజలంతా కళార్జితులై ప్రయాణాన్ని ప్రారంభించారు. (వారిలో నేనొకడిని)

చిన్నప్పుడు విన్న కధలు, చూసిన షోకేస్ బొమ్మలు కలలో రమ్మని పిలుస్తుంటే రాత్రి నెమ్మదిగా సాగి రైలు ఔరంగాబాద్ నగరాన్ని చేర్చింది.

ఘాట్ రోడ్ పై రెండు గంటల ప్రయాణం సాగిస్తే అజంతా గుహల వద్ద పద్మపాణి” సాదర స్వాగతం చెప్పాడు. ఈ ప్రయాణంలో మా గైడ్ చెప్పిన వివరాలేమనగా
“అజంతా నగరం ఎంతో పురాతనమైనది. ఇది క్రీస్తుపూర్వం రెండవ శతాబ్దం నుంచి ఉన్నది. బౌద్దమ్ అవలంబించిన సాధువుల ప్రార్ధనా స్థలమిది. ఈ నగరం సుమారు ఎనిమిదవ శతాబ్దంలో అదృశ్యమైనది. తిరిగి 1890వ సంవత్సరంలో ఒక ఆంగ్లేయుడు పులివేటకొచ్చి దారి తప్పి ఈ నగరాన్ని కనుగొన్నాడు. అప్పటి నుండి ఆర్కియాలజీ శాఖ ఎంతో జాగ్రత్తగా ఈ ప్రాంతాన్ని పరిరక్షిస్తోంది. అజంతా గుహాలన్నీ అధ్భుతమైన చిత్రాలతో నిండి ఉంటాయి. కనుక ఈ గుహాలలో ఫ్లాష్ కెమెరాలు వాడుట నిషేధించబడినది. అజంతా గుహలు సుమారు మూడు కిలోమీటర్ల మేర విస్తరించబడినవి. అయితే ఈనాటికి సైతం సారి అయిన దారి లేకుండా ఉన్న గుహలు కొన్ని ఉన్నవి. ఈ గుహాలన్నిటిలోనూ బుద్దుని విశిష్టతను చూపే చిత్రాలు
, శిల్పాలు అనేకం.”

గైడ్ కధ చెప్పాక అసంధర్భ ప్రేలాపనలాగా ప్రేమలేఖల పోటీ పెడితే, “మన మధ్య దూరం ప్రేమను తరిగింపలేక రెట్టింపై, నిన్ను చేరలేనంత దూరం నన్ను ఇంకా ఏడిపిస్తోంది. ప్రతి నీటిబొట్టులో నీవే, ప్రతి కన్నీటి బొట్టూ నీకోసమే, ప్రతి ఆలోచనా నీదే,నీ లేని నేను నేనుగా ఉండలేను” అంటూ రాసి ఒకమ్మాయి గుండెలు పిండేసింది. ఇంతలో మరో అబ్బాయి “same as our lover boy” అంటూ నవ్వులు పూయిస్తే, మరో అమ్మాయి “I would like to spend most of life with you” అంటూ ఉద్యోగ ధరఖాస్తు ఒకటి పడేసింది. అమ్మో బోలెడు పక్కదారి పట్టేసాం, ఇక రహదారికి వచ్చేసి ముందుకు పోతే

కొండ కింద నుంచి పైకెక్కాక అధ్భుత ప్రకృతి వీక్షణం. ఒక్కసారి నయగారా జలపాతాలు గుర్తుకొచ్చాయి. రెంటికీ లంకె ఎలా అంటే, నయగారా మరియు అజంతా రెండూ ఉండేది “గుర్రపు నాడా” ఆకారంలో. ఒక క్షణం అలా నయాగారా జలపాతాన్ని అజంతాలో ఊహించి అజంతా గుహాలవైపు అడుగేసా.

కొండలు కదా అని షూస్ వేసుకొస్తే ప్రతీ గుహ ఒక గుడి కావడంతో, ప్రతి గుహ వద్దా షూస్ తీస్తూ ఉండడం, మళ్ళీ పరుగులు పెట్టడం, ఈ యాత్రలో పిడకల వేట.

మొత్తం సుమారు 30గుహలు, సమయాభావం వల్ల (అంటే సమయంతో వచ్చే భావం కాదు) నేను చూసినవి 15. ప్రతి గుహలో నా ప్రియ మిత్రం చీకటి జడలు విరబోసుకుని నాట్యం చేస్తోంది. పెయింటింగ్స్ ఇప్పటికే పాడయిపోయాయి, ఇక సూర్యరశ్మి గానీ, శక్తివంతమైన దీపాలు కానీ పెడితే ఎక్కువ రోజులు కాపాడలేమ్ అంటూ సెలవిచ్చాడు. చీకటి నాట్యాన్ని ఆపమని “కళ్ళను” పెద్దగా చేసి జాగ్రత్తగా ఒక్కో గోడనూ చూస్తూ పోతుంటే, గోడ పైన చూడండి అన్నాడు గైడు. పైనేముంటుంది, అని చూస్తే “సీలింగ్ పెయింటిగ్స్”. ఒక్కో మూలకు టార్చ్ వేస్తూ చూపిస్తూ వాటి వెనుక కధను చెప్పసాగాడు గైడు. వాటిని జాతక కధలంటారని అప్పుడే తెలుసుకున్నాను. సీలింగ్ పెయింటింగ్స్ అనగానే యూరప్ లోని చర్చిలవైపు మనసు పోయింది. అవన్నీ చాలా వరకు 14, 15 శతాబ్దాలలో కట్టినవి. అవీ అధ్భుతాలే, అయితే అగ్రతాంబూలం అజంతాకే ఇవ్వాలి. ఏనాడో గీసిన చిత్రాలు , అడవిలో మునిగిపోయి వేయి సంవత్సరాల తరువాత సైతం అదే అందం అందించగలగడం నిజంగా అధ్భుతమే.

అడవి మంచంపై చెట్ల దుప్పటి కింద నీ వేయేళ్ళ నిద్ర తరువాత నిన్ను చూసి మురిసింది ప్రపంచం. భారతదేశ చరిత్రను సగర్వంగా చెప్పే సాక్ష్యం నీవు.

ఇహ తిరిగి వచ్చేప్పుడు ఏదో తెలియని ఆస్థి నాతో తీసుకు వస్తున్నా అన్న భావన, అందమైన ప్రకృతి కౌగలింత నుంచి వెలికి వస్తున్న విరహ వేదన. ప్రకృతి అంటే గుర్తుకొచ్చింది, ప్రేమలేఖల పోటీలో
“Sun awaits for us to get together, Breezes blaze around us to get together, Green showers back to us to get together,
What are you waiting for, my love? When this nature itself wishes to get us together.”
అంటూ ప్రకృతి చుట్టూ ప్రేమను రాసాడో అబ్బాయి. మరో ప్రేమలేఖ మరోసారి, రోడ్డు ఎల్లోరా వైపు పిలుస్తోంది, కానీ సూరీడుకు వేరే ఏదో ఆలోచన ఉండి మమ్మల్నొదిలి పడమటి తీరాన్ని చేరాడు.

రాత్రికి కాంప్ ఫైర్ మామూలే, నేను డాన్స్ చేసే ప్రయత్నం చేయడం, చివరికి స్టేజ్ మీద ఒక్కడినీ ఇద్దరు డాన్సర్ల మధ్య మిగలడం వెరైటీ.... చేతులు ఊపడమే డాన్సయితే నేను కూడా డాన్స్ చేసానోచ్.

పడమట మమ్మొదిలేసిన సూరీడు తూరుపు వైపు పరిగెట్టుకొచ్చి పదండి ఎల్లోరా అందాలు చూపిస్తా అంటూ తీసుకుపోయాడు.

(ఎల్లోరా అందాలు తరువాతి భాగంలో)